Ahrens, S. (2017). How to Take Smart Notes: One Simple Technique to Boost Writing, Learning and Thinking – for Students, Academics and Nonfiction Book Writers.
Một cuốn sách nền tảng về cách làm MOC Hệ thống viết ghi chú. Sönke tập trung chủ yếu vào lợi ích của Zettelkasten cho quy trình viết học thuật. Một trong những ý tưởng cốt lõi: viết sáng tạo có thể trở nên tương đối có dạng đóng và khả thi để hành động. Nó có thể thực thi được, theo kiểu GTD, qua một chuỗi các bước dựa trên hệ thống ghi chú liên kết dày đặc.
Lời khuyên về liên kết
Từ khóa nên thưa và được chọn lọc cẩn thận. Chúng chủ yếu là điểm “nhảy vào”. Các kết nối giữa ghi chú mới là phương tiện điều hướng chính. Tài liệu tham khảo được lập chỉ mục so với thẻ, Thẻ là cấu trúc liên kết kém hiệu quả
- c) Đảm bảo có thể tìm lại ghi chú này sau, bằng cách liên kết đến nó từ chỉ mục, hoặc tạo liên kết đến nó trên một ghi chú đóng vai trò điểm vào cho một chủ đề và bản thân ghi chú đó được liên kết từ chỉ mục.
- Trong Zettelkasten, từ khóa có thể được thêm vào ghi chú như thẻ và sẽ hiển thị trong chỉ mục. Cần chọn thẻ cẩn thận và thưa thớt. Luhmann thường thêm số của một hoặc hai (hiếm khi nhiều hơn) ghi chú bên cạnh từ khóa trong chỉ mục (Schmidt 2013, 171).
- Vì Zettelkasten không phải kho lưu trữ để lấy lại đúng cái đã bỏ vào, mà là hệ thống để cùng suy nghĩ, nên các tham chiếu giữa các ghi chú quan trọng hơn nhiều so với tham chiếu từ chỉ mục đến một ghi chú đơn lẻ.
- Cách một người chọn từ khóa cho thấy rõ họ nghĩ như người lưu trữ hay người viết. Họ tự hỏi nên cất ghi chú ở đâu, hay làm sao tìm lại nó? Người lưu trữ hỏi: Từ khóa nào phù hợp nhất? Người viết hỏi: Trong hoàn cảnh nào tôi sẽ muốn tình cờ gặp lại ghi chú này, kể cả khi đã quên nó? Đây là khác biệt then chốt.
Cần cẩn thận với liên kết tự động. Ưu tiên liên kết tường minh hơn liên kết suy luận
- Dù Zettelkasten có gợi ý, ví dụ dựa trên tham chiếu tài liệu chung, việc tạo tham chiếu chéo tốt vẫn là chuyện suy nghĩ nghiêm túc và là phần quan trọng trong phát triển tư tưởng.
Lời khuyên về cấu trúc kho ghi chú
Sau này, bạn sẽ nghĩ về “tác động của X lên Y”, chứ không phải một cuốn sách cụ thể có một luận điểm về chủ đề đó. Áp dụng Ghi chú thường xanh nên hướng khái niệm giúp xây dựng cấu trúc tổ chức phản ánh các bối cảnh tương lai, nơi bạn muốn gặp lại những ý tưởng đã chắt lọc.
- Nhiều sinh viên và nhà văn học thuật nghĩ về ghi chú giống như các chủ tàu thời đầu. Họ xử lý ý tưởng và phát hiện theo cách thoạt nhìn có vẻ hợp lý: thấy câu hay thì gạch chân, có bình luận thì viết vào lề, có ý tưởng thì ghi vào sổ tay, bài viết quan trọng thì cố tóm tắt lại. Làm vậy để lại rất nhiều ghi chú rải rác khắp nơi. Khi viết, họ phải dựa vào bộ não để nhớ đã ghi cái gì ở đâu, khi nào. Văn bản sau đó phải hình thành tách rời khỏi các ghi chú này. Đó là lý do nhiều người phải dùng brainstorming để sắp xếp tài liệu theo ý tưởng có sẵn.
- Hệ thống cũ hỏi: Tôi lưu ghi chú này dưới chủ đề nào? Hệ thống mới hỏi: Trong bối cảnh nào tôi sẽ muốn tình cờ gặp lại nó?
- Ghi chú tài liệu tạm thời có ý nghĩa nếu cần thêm một bước để hiểu hoặc nắm bắt ý tưởng. Nhưng chúng không giúp ích ở giai đoạn sau của quá trình viết, vì không có câu gạch chân nào tự nhảy ra đúng lúc bạn cần trong khi phát triển lập luận.
Điểm quan trọng về ghi chú dự án là chúng nên được tách khỏi các ghi chú lâu dài.
- Ghi chú dự án chỉ liên quan đến một dự án cụ thể. Chúng nằm trong thư mục riêng của dự án, có thể bỏ đi hoặc lưu trữ sau khi dự án kết thúc.
Không cần xử lý mọi chủ đề một cách toàn diện. Chỉ viết những gì giúp ích cho việc suy nghĩ về các chủ đề đang cân nhắc.
- Hộp phiếu không phải bách khoa toàn thư, mà là công cụ để cùng suy nghĩ. Không cần lo về tính đầy đủ. Không cần viết gì đó chỉ để lấp khoảng trống trong chuỗi ghi chú. Chỉ viết nếu nó giúp suy nghĩ tốt hơn.
Liên quan đến hệ thống ghi nhớ
Thẻ ghi nhớ cần được trình bày chi tiết và đặt trong bối cảnh.
- Thông tin trên thẻ ghi nhớ không được trình bày chi tiết, cũng không nằm trong bối cảnh nào. Mỗi thẻ ghi nhớ bị cô lập, không kết nối với mạng lưới khung lý thuyết, trải nghiệm, hay mô hình tư duy của chúng ta.
Duy trì ghi chú thường xanh tương tự lặp lại ngắt quãng, nhưng trong bối cảnh tự nhiên hơn.
- Ta học một điều không chỉ khi kết nối nó với kiến thức trước và hiểu các hàm ý rộng hơn (trình bày chi tiết), mà còn khi cố truy xuất nó vào các thời điểm khác nhau (giãn cách), trong các bối cảnh khác nhau (biến đổi), lý tưởng là tận dụng cơ hội ngẫu nhiên (can thiệp bối cảnh) và nỗ lực có chủ đích (truy xuất). Hộp phiếu không chỉ tạo điều kiện cho cách học đã được chứng minh này, mà còn buộc ta làm đúng những gì được khuyến nghị, chỉ bằng việc sử dụng nó.
Giới hạn của trí nhớ
- “Chọn lọc chính là sống lưng mà trên đó con tàu tinh thần của chúng ta được xây dựng. Và trong trường hợp trí nhớ, tính hữu ích của nó là hiển nhiên. Nếu chúng ta nhớ mọi thứ, trong hầu hết các trường hợp chúng ta sẽ tồi tệ như khi không nhớ gì. Sẽ mất nhiều thời gian để nhớ lại một khoảng thời gian bằng khoảng thời gian ban đầu đã trôi qua, và chúng ta sẽ không bao giờ tiến lên được với suy nghĩ của mình.” (William James 1890, 680).
Ghi chú giúp suy nghĩ chính xác
Viết trong khi đọc là cách tuyệt vời để giám sát mức độ hiểu. Rất khó tóm tắt thứ mình không hiểu. Bước thêm là tạo liên kết và tích hợp đoạn vừa viết với các ghi chú trước càng làm hiệu ứng này mạnh hơn. Viết buộc ta hiểu sắc hơn
- Nếu cố tự lừa mình ở bước này và viết ra những câu chữ khó hiểu, ta sẽ bị lộ ở bước tiếp theo khi cố biến ghi chú tài liệu thành ghi chú vĩnh viễn và kết nối chúng với các ghi chú khác.
- Viết ghi chú và sắp xếp chúng vào hộp phiếu chính là nỗ lực hiểu ý nghĩa rộng hơn của một điều gì đó. Hộp phiếu buộc ta đặt nhiều câu hỏi mở rộng: Điều này có nghĩa gì? Nó kết nối với… như thế nào? Sự khác biệt giữa… là gì? Nó giống với cái gì?
- Được mô tả trong văn bản nổi tiếng về Khai sáng: “Sự chưa trưởng thành (Nonage) là việc không có khả năng sử dụng sự hiểu biết của chính mình mà không cần sự hướng dẫn của người khác. Sự chưa trưởng thành này là tự áp đặt nếu nguyên nhân không nằm ở sự thiếu hiểu biết mà ở sự do dự và thiếu dũng khí sử dụng tâm trí của chính mình mà không cần sự hướng dẫn của người khác. Dám biết! (Sapere aude.) ‘Hãy có dũng khí sử dụng sự hiểu biết của chính bạn,’ do đó là phương châm của Khai sáng.” (Kant 1784)
- Câu hỏi đầu tiên tôi tự hỏi khi viết ghi chú vĩnh viễn đầu tiên cho hộp phiếu là: Tất cả điều này có ý nghĩa gì cho nghiên cứu của tôi và các câu hỏi tôi đang nghĩ đến trong hộp phiếu? Đây chỉ là cách khác để hỏi: Tại sao các khía cạnh tôi viết ra lại thu hút tôi?
Zettelkasten trung thực hơn về mặt nhận thức luận, có khả năng tìm ra những sự thật trái ngược. Ghi chú thường xanh là nơi an toàn để nuôi ý tưởng táo bạo, Viết buộc ta hiểu sắc hơn
- Phát triển lập luận và ý tưởng từ dưới lên thay vì từ trên xuống là bước đầu tiên và quan trọng nhất để mở lòng đón nhận hiểu biết sâu sắc.
Rất khó thấy điều không được nói trong một văn bản. Bằng cách tích hợp các quan sát khi đọc với ghi chú trước, ta tự nhiên đối mặt với những viên đá mà tác giả có thể đã chưa lật. Viết buộc ta hiểu sắc hơn
- Người đọc học thuật có kinh nghiệm thường đọc với câu hỏi trong đầu và cố liên hệ với các cách tiếp cận khả dĩ khác. Người đọc thiếu kinh nghiệm có xu hướng chấp nhận câu hỏi và khung lập luận của văn bản như điều hiển nhiên. Người đọc giỏi phát hiện được hạn chế của một cách tiếp cận cụ thể và thấy được những gì chưa được đề cập.
Mọi người xem nhẹ việc ghi chú một cách bất hợp lý
Hầu hết mọi người ghi chú kém, và họ không biết điều đó, vì phản hồi gián tiếp và đến muộn. Cách viết ghi chú thông thường không hiệu quả
- Còn một lý do nữa khiến việc ghi chú gần như không được chú ý: ta không nhận phản hồi tiêu cực tức thì nào khi làm kém.
Viết ghi chú có vẻ tốn thời gian, nhưng đó là so với một đường cơ sở tưởng tượng. Đọc mà không ghi chú thường là hoàn toàn lãng phí thời gian. Viết ghi chú thường xanh giúp nỗ lực đọc tích lũy
- Viết ra một ý tưởng có vẻ là đường vòng, mất thêm thời gian. Nhưng không viết nó ra mới thực sự lãng phí thời gian, vì hầu hết những gì ta đọc trở thành vô ích.
Ghi chú giúp các hiểu biết sáng tạo xảy ra
Mọi người bị ám ảnh chuyện viết sách và bài báo, nhưng những thứ đó không từ trên trời rơi xuống. Chúng là sự tổng hợp của rất nhiều suy nghĩ chi tiết về các chủ đề liên quan.
- Trọng tâm gần như luôn nằm ở vài khoảnh khắc đặc biệt khi viết một tác phẩm dài, một cuốn sách, một bài viết, hoặc với sinh viên là bài luận và luận văn phải nộp.
- Mọi nỗ lực trí tuệ đều bắt đầu từ một định kiến đã có sẵn. Định kiến này có thể được biến đổi trong quá trình tìm hiểu tiếp theo, và có thể là điểm khởi đầu cho các nỗ lực sau. Về cơ bản, đó là điều Hans-Georg Gadamer gọi là vòng tròn diễn giải (Gadamer 2004).
Brainstorming là một cái nạng.
- Vì việc ghi chú đúng cách hiếm khi được dạy hoặc bàn đến, không lạ gì khi hầu hết hướng dẫn viết đều khuyên bắt đầu bằng brainstorming. Nếu chưa viết gì dọc đường, bộ não thực sự là nơi duy nhất để quay về. Tự nó, đó không phải lựa chọn tuyệt vời: nó không khách quan, cũng không đáng tin cậy. Hai phẩm chất khá quan trọng trong viết học thuật hoặc phi hư cấu. Việc đề cao brainstorming như điểm khởi đầu càng đáng ngạc nhiên vì nó không phải nguồn gốc của hầu hết ý tưởng. Những thứ bạn được kỳ vọng tìm thấy trong đầu khi brainstorm thường không sinh ra từ đó. Chúng đến từ bên ngoài: thông qua
- Nhiều sinh viên và nhà văn học thuật nghĩ về ghi chú giống như các chủ tàu thời đầu. Họ xử lý ý tưởng và phát hiện theo cách thoạt nhìn có vẻ hợp lý: thấy câu hay thì gạch chân, có bình luận thì viết vào lề, có ý tưởng thì ghi vào sổ tay, bài viết quan trọng thì cố tóm tắt lại. Làm vậy để lại rất nhiều ghi chú rải rác khắp nơi. Khi viết, họ phải dựa vào bộ não để nhớ đã ghi cái gì ở đâu, khi nào. Văn bản sau đó phải hình thành tách rời khỏi các ghi chú này. Đó là lý do nhiều người phải dùng brainstorming để sắp xếp tài liệu theo ý tưởng có sẵn.
Kho ghi chú là nơi an toàn cho những linh cảm chưa thành hình phát triển.
- Steven Johnson, tác giả một cuốn sách sâu sắc về cách mọi người trong khoa học và nói chung đưa ra ý tưởng mới thực sự, gọi nó là “linh cảm chậm”. Để khai thác trực giác này, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của không gian thí nghiệm, nơi ý tưởng có thể tự do hòa trộn (Johnson 2011). Một phòng thí nghiệm với các đồng nghiệp cởi mở có thể là không gian như vậy, giống như giới trí thức và nghệ sĩ tự do thảo luận ý tưởng trong các quán cà phê Paris cũ. Tôi muốn thêm hộp phiếu vào danh sách: không gian nơi ý tưởng tự do hòa trộn, để sinh ra ý tưởng mới.
Tinh thần khi viết
Cách làm ghi chú có thể biến việc viết thành quy trình dự đoán được, khả thi để hành động (“bắt đầu từ sự dồi dào”). Chiến lược thực thi cho việc viết
- Để viết được một bài tốt, chỉ cần viết lại một bản nháp tốt. Để có bản nháp tốt, chỉ cần biến một chuỗi ghi chú thành văn bản liên tục. Và vì một chuỗi ghi chú chỉ là sự sắp xếp lại các ghi chú đã có trong hộp phiếu, tất cả những gì thực sự phải làm là cầm bút khi đọc.
- Chỉ khi không còn gì lảng vảng trong bộ nhớ làm việc và chiếm tài nguyên tinh thần quý giá, ta mới trải nghiệm được điều Allen gọi là “tâm trí như nước”. Trạng thái có thể tập trung vào công việc ngay trước mặt mà không bị các suy nghĩ cạnh tranh kéo đi.
Ghi chú thường xanh cho phép tiến độ gia tăng trơn tru khi viết (viết gia tăng)
- Khi kết quả của mỗi nhiệm vụ được viết ra và các kết nối trở nên rõ ràng, việc tiếp tục công việc bất cứ lúc nào tại điểm dừng trở nên dễ dàng, không cần phải giữ nó trong đầu suốt.
- Tất cả những điều này cho phép tiếp tục nhiệm vụ chính xác tại điểm dừng mà không cần “ghi nhớ” rằng vẫn còn việc phải làm. Đó là một lợi thế chính của suy nghĩ bằng văn bản: mọi thứ đều được ngoại hóa.
Zettelkasten là van xả áp tuyệt vời cho việc biên tập. Tài liệu không thiết yếu cho một tác phẩm cụ thể có thể trở thành ghi chú lâu dài, sinh giá trị sau này. Đảo ngược lại, nếu việc viết bắt đầu từ kho ghi chú, xóa tài liệu bản thảo cũng không hại gì vì nó vẫn tồn tại ở nơi khác. Ghi chú thường xanh làm giảm áp lực cảm xúc khi chỉnh sửa bản thảo
- Một trong những việc khó nhất là xóa thẳng tay những gì không có chức năng trong lập luận. “Giết những đứa con cưng của bạn.” Việc này dễ hơn nhiều khi chuyển các đoạn đáng ngờ sang tài liệu khác và tự nhủ rằng có thể dùng lại sau.
Ghi chú là cách tập trung vào “đầu vào, không phải đầu ra”, và không chỉ về mặt thời gian. Chiến lược thực thi cho việc viết, Viết ghi chú thường xanh là đơn vị cơ bản của công việc tri thức
Cảm giác dễ dàng
- Ông không chỉ nhấn mạnh rằng mình không bao giờ ép bản thân làm điều không muốn. Ông còn nói: “Tôi chỉ làm những gì dễ dàng. Tôi chỉ viết khi tôi biết ngay cách làm. Nếu tôi chần chừ một khoảnh khắc, tôi đặt vấn đề sang một bên và làm việc khác.” (Luhmann et al., 1987, 154f.)4
- “Khi tôi bị kẹt một lúc, tôi rời đi và làm việc khác.” Khi được hỏi ông làm gì khác lúc bị kẹt, câu trả lời là: “À, viết các cuốn sách khác. Tôi luôn làm việc trên các bản thảo khác nhau cùng lúc. Với phương pháp này, làm nhiều thứ khác nhau đồng thời, tôi không bao giờ gặp tắc nghẽn tinh thần.”
- Phần nào đó là do hiệu ứng Zeigarnik đã đề cập (Zeigarnik 1927). Bộ não có xu hướng bận rộn với một nhiệm vụ cho đến khi nó được hoàn thành (hoặc được viết ra). Nếu thấy đích, ta có xu hướng tăng tốc, như ai chạy marathon cũng biết.
Phép thử: tất cả những gì quan trọng là viết. Mọi hoạt động đều nên dẫn đến việc viết.
- Tập trung vào việc viết như thể không có gì khác quan trọng không nhất thiết có nghĩa là phải làm mọi việc khác kém đi. Nhưng nó chắc chắn khiến ta làm mọi việc khác theo cách khác. Có một mục đích rõ ràng, hữu hình khi tham dự bài giảng, thảo luận hay hội thảo sẽ khiến ta tham gia tích cực và tập trung hơn.
Chưa phân loại
-
Trừu tượng hóa cũng là chìa khóa để phân tích và so sánh khái niệm, tạo phép tương tự, và kết hợp ý tưởng. Điều này đặc biệt đúng với công việc liên ngành (Goldstone and Wilensky 2008). Khả năng trừu tượng hóa rồi cụ thể hóa lại ý tưởng chỉ là một mặt. Nó vô dụng nếu không có hệ thống áp dụng vào thực tế. Ở đây, chính việc chuẩn hóa ghi chú về một định dạng duy nhất cho phép xáo trộn chúng theo nghĩa đen, thêm một ý tưởng vào nhiều bối cảnh, so sánh và kết hợp chúng theo cách sáng tạo mà không mất dấu nội dung gốc.
-
Không cần lo về việc viết về cái gì, vì câu hỏi đó đã được trả lời rồi, nhiều lần mỗi ngày. Mỗi khi đọc, ta quyết định điều gì đáng viết ra và điều gì không.
-
Chính quyết định ban đầu, biến viết thành phương tiện và mục đích của toàn bộ nỗ lực trí tuệ, đã thay đổi hoàn toàn vai trò của việc tìm chủ đề. Giờ nó ít nói về việc tìm chủ đề để viết, mà nói nhiều hơn về việc làm việc trên những câu hỏi do chính việc viết sinh ra.
-
Đó là lý do cần trình bày chi tiết. Trình bày chi tiết không gì khác ngoài việc kết nối thông tin với thông tin khác theo cách có ý nghĩa. Bước đầu của trình bày chi tiết là suy nghĩ đủ về một mẩu thông tin để có thể viết về nó. Bước thứ hai là suy nghĩ về ý nghĩa của nó đối với các bối cảnh khác.