The note

Hiểu biết sâu sắc qua việc làm

3 phút đọc

(Xem thảo luận chính trong How can we develop transformative tools for thought; phần “How to invent Hindu-Arabic numerals?”)

  • Các hệ thống mạnh mẽ phản ánh hiểu biết sâu sắc về chính chủ đề mà chúng động chạm tới.
  • Trong những hoàn cảnh nhất định, với bộ kỹ năng và quy trình phù hợp, việc tạo ra các hệ thống này thực sự mở ra thêm hiểu biết về chủ đề. Hiểu biết mới đó lại cho phép cải thiện hệ thống, và cứ thế tiếp tục. Đây là vòng lặp “hiểu biết sâu sắc qua việc làm” (insight through making).
    • Nhưng nó đòi hỏi chuyên môn sâu về chủ đề.

Một số hiểu biết lý thuyết sẽ không lộ ra nếu bạn chỉ nhìn lý thuyết một cách cô lập. Khi lý thuyết được hiện thực hóa thành hệ thống, quan sát hành vi của hệ thống có thể hé lộ lý thuyết từ những góc nhìn mới, mở rộng không gian hiểu biết khả dĩ. Trong những trường hợp tốt nhất, hiểu biết lý thuyết mở rộng các hệ thống bạn có thể xây dựng, còn hiểu biết từ chính hệ thống lại mở rộng lý thuyết của bạn. Một vòng tuần hoàn lành mạnh.

Nhưng theo đuổi cả hai “nửa” của vòng tuần hoàn này đòi hỏi chuyên môn cả về việc tạo hệ thống lẫn về chủ đề, tức là Phát minh ra hệ số Hindu-Ả Rập đòi hỏi cả thiên tài thiết kế và thiên tài toán học.

Phần lớn người làm thực hành chỉ tập trung vào một nửa: hoặc phát triển hiểu biết lý thuyết, hoặc tạo hệ thống. Nửa còn lại họ chỉ nói cho có. Giới học thuật thường dựng các hệ thống đồ chơi, không tạo được bối cảnh có ý nghĩa cho ý tưởng của mình (Giao diện phần mềm học thuật nói chung không phù hợp cho việc sử dụng nghiêm túc bởi đông đảo người dùng). Còn nhà thiết kế và kỹ sư thì hay tập trung dựng hệ thống mà không hiểu sâu lý thuyết nền tảng phía sau.

Cả hai nhóm này thường xây hệ thống vì mục đích xây hệ thống, chứ không phải để giải quyết một vấn đề thực sự khiến họ trăn trở: Những người tạo công cụ thường thiếu kết nối với một bối cảnh sử dụng nghiêm túc. Hiểu biết rút ra từ những hệ thống kiểu đó thường khá yếu: Thiết kế hệ thống hiệu quả cần insight từ bối cảnh sử dụng thật.

Điểm này đặc biệt quan trọng khi phát triển Công cụ tư duy.

Thêm về cách đạt được hiểu biết sâu sắc qua việc làm:

Đồ thị tương tác

Liên kết ngược