Mỗi khi viết một ghi chú mới, hãy gắn nó vào một hoặc vài dàn ý đang duy trì, tạo dàn ý mới nếu cần. Theo thời gian, các dự án viết tương đối hoàn chỉnh sẽ tự nhiên hiện ra.
Thông thường, ta chỉ bắt đầu dàn ý khi khởi động một dự án viết. Điều này ép ta đối diện với trang giấy trắng. Cách khác: viết ghi chú mới mỗi ngày, nhận ra cách chúng liên hệ với nhau, để chúng tích lũy thành các dự án viết tiềm năng. Khi một dàn ý đã “chín”, chỉ việc hái xuống và biến thành bản thảo, không cần cú nỗ lực khởi động kinh khủng của trang trắng.
Duy trì các ghi chú đã viết trong một dàn ý khá nhẹ nhàng: chỉ cần đặt hai ghi chú cạnh nhau và hỏi cái nào đến trước (Pirsig).
Hơn nữa, khởi đầu một dự án với dàn ý trống đòi hỏi ta phải có sẵn chủ đề và góc nhìn. Ta có thể Dùng ghi chú để tránh kết luận định sẵn.
Tài liệu tham khảo
Ahrens, S. (2017). How to Take Smart Notes: One Simple Technique to Boost Writing, Learning and Thinking – for Students, Academics and Nonfiction Book Writers.
Phát triển luận điểm và ý tưởng từ dưới lên thay vì từ trên xuống là bước đầu tiên và quan trọng nhất để mở lòng đón nhận cái nhìn sâu sắc.
(Developing arguments and ideas bottom-up instead of top-down is the first and most important step to opening ourselves up for insight.)
Steven Johnson, tác giả một cuốn sách sâu sắc về cách giới khoa học và mọi người nói chung nảy ra ý tưởng mới thực sự, gọi đó là “linh cảm chậm”. Để tận dụng trực giác này, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của các không gian thử nghiệm nơi ý tưởng có thể tự do hòa trộn (Johnson 2011). Một phòng thí nghiệm với các đồng nghiệp cởi mở có thể là không gian như vậy, giống các trí thức và nghệ sĩ thảo luận tự do trong những quán cà phê Paris ngày xưa. Tôi muốn thêm hộp phiếu (slip-box) vào danh sách đó, một không gian nơi các ý tưởng tự do hòa trộn để sinh ra ý tưởng mới.
(Steven Johnson, who wrote an insightful book about how people in science and in general come up with genuine new ideas, calls it the “slow hunch.” As a precondition to make use of this intuition, he emphasises the importance of experimental spaces where ideas can freely mingle (Johnson 2011). A laboratory with open-minded colleagues can be such a space, much as intellectuals and artists freely discussed ideas in the cafés of old Paris. I would add the slip-box as such a space in which ideas can mingle freely, so they can give birth to new ones.)
“Khi bị mắc kẹt, tôi bỏ qua và làm việc khác”. Khi được hỏi cụ thể là làm gì, Luhmann đáp: “À, viết các cuốn sách khác. Tôi luôn làm việc trên nhiều bản thảo cùng lúc. Với cách làm này, tôi không bao giờ bị tắc nghẽn tinh thần”.
(“When I am stuck for one moment, I leave it and do something else.” When Luhmann was asked what else he did when he was stuck, his answer was: “Well, writing other books. I always work on different manuscripts at the same time. With this method, to work on different things simultaneously, I never encounter any mental blockages.”)
How to Write a Book – Without Even Trying (so hard) • Zettelkasten Method
Mỗi lần tạo một Zettel, tôi tìm trong thư mục một dàn ý có thể dùng nó. Nếu không có dàn ý nào phù hợp, tôi tạo mới.
(When I create a Zettel, I search through the folder for an outline that could make use of this Zettel. If I don’t have an outline in my folder that fits, I create one.)
Giờ tôi thấy các bài viết, sách, và các dự án viết khác hiện ra như hệ quả tự nhiên của việc đọc và tạo Zettel, không cần ý định cụ thể nào.
(Now I can see articles, books, and other writing projects emerge as a consequence that I read texts and create Zettels without any specific intention in doing so.)
Cuốn sách về viết tôi vừa nhắc cũng ra đời theo cách tương tự. Tôi đang viết một cuốn về dinh dưỡng nên quyết định nghiên cứu cách viết sách và viết lách nói chung. Mỗi ghi chú biến thành Zettel đều có chỗ trong một dàn ý. Sau một thời gian, nhu cầu đọc về chủ đề đó của tôi đã được thỏa mãn. Khi nhìn lại dàn ý, tôi nhận ra mình đã có đủ ghi chú cho cả một cuốn sách. Tôi thay các ID bằng nội dung Zettel. Voilá. Một bản thảo đã sẵn sàng.
(The book on writing I mentioned came to be in the same manner. I work on a book on nutrition, so I decided to research how to write a book and writing in general. Each note I turned into a Zettel got its place in an outline. After a while, I satisfied my need for readings on that topic. When I looked at the outline I realized that I had notes worth a book already. I replaced the IDs with the content of the Zettels. Voilá. A manuscript was ready.)
Pirsig, R. M. (1991). Lila: an inquiry into morals. New York: Bantam Books.
Thay vì hỏi Siêu hình học về vũ trụ này bắt đầu từ đâu?, một câu hỏi gần như không thể trả lời, ông chỉ cần giơ hai phiếu lên và hỏi Cái nào đến trước? Việc này rất dễ và hầu như lúc nào ông cũng có câu trả lời. Sau đó ông lấy phiếu thứ ba, so với phiếu đầu, lại hỏi Cái nào đến trước? Nếu phiếu mới đến sau phiếu đầu, ông so với phiếu thứ hai. Vậy là có một tổ chức ba phiếu. Ông cứ lặp lại quy trình với từng phiếu một.
(Instead of asking Where does this metaphysics of the universe begin? — which was a virtually impossible question -all he had to do was just hold up two slips and ask, Which comes first? This was easy and he always seemed to get an answer. Then he would take a third slip, compare it with the first one, and ask again, Which comes first? If the new slip came after the first one he compared it with the second. Then he had a three-slip organization. He kept repeating the process with slip after slip.)