Chúng ta không đánh giá Mathematica bằng cách đếm số học sinh dùng nó, đo tác động lên điểm thi, hay xem nó giúp người ta giải bài nhanh hơn bao nhiêu. Đó đều là các chỉ số xấp xỉ, ít nhiều có liên quan, nhưng không phải mục đích thật sự của công cụ. Mathematica ra đời từ nghiên cứu của Wolfram về thao tác ký hiệu và tự động hóa, rồi mở rộng để trao quyền cho các nhà toán học và nhà khoa học. Nói nôm na, hàm tiện ích thật sự của nó là: nó giúp tạo ra bao nhiêu hiểu biết sâu sắc ở vùng biên của tri thức?
Tương tự, ta rất dễ rơi vào cám dỗ đánh giá phương tiện ghi nhớ bằng câu hỏi “người đọc nhớ được bao nhiêu sau khi đọc xong”. Nhưng mục đích thật của nó là giúp con người làm được nhiều hơn những điều họ thấy có ý nghĩa nhất, và sống đúng với chính mình hơn. Chúng ta cần tìm cách đo lường điều đó.
Nếu muốn tạo ra một dạng tường thuật siêu việt thế tục, cuối cùng ta phải đánh giá mọi công việc của mình bằng chính tiêu chí này: nó có mang lại ý nghĩa không, có kết nối con người với thế giới không, có tổ chức lại cách người ta sống không. Tất nhiên ta vẫn cần các chỉ số proxy, nhưng phải nhớ rõ chúng chỉ là proxy. Tập trung vào mục đích này sẽ làm mờ ranh giới giữa “nội dung” và “công cụ”, đồng thời thúc đẩy ta theo đuổi những ý tưởng tạo ra ý nghĩa tốt hơn.
Các cách đóng khung tốt hơn bao gồm:
- mỗi thế hệ tạo ra được bao nhiêu trần nhà Nhà nguyện Sistine? (theo Alan)
- tạo ra Cuốn Primer++ hoặc Dynabook++
- tạo ra các môi trường khai phóng có tốc độ tăng trưởng cực cao, kèm theo các cây cầu dẫn đến hành động dựa trên sự tăng trưởng đó (Môi trường khai phóng tập trung vào tạo cơ hội phát triển và hành động, không phải xây dựng kỹ năng)
- Thiết kế môi trường khai phóng mới như thiết kế một Đại học++
Theo nghĩa này, “Công cụ tư duy” là một thuật ngữ hơi gây hiểu lầm. Nó khiến ta nghĩ “tư duy” là đích đến cuối cùng. Thật ra, thứ ta đang xây dựng là “bối cảnh cho ý nghĩa”. Một điểm phụ đáng lưu ý: một “bối cảnh” hoàn toàn có thể là một bài luận theo lối truyền thống.
Tài liệu tham khảo (References)
https://github.com/mnielsen/tpft/blob/master/big_picture.md
Kay, A. C. (1972). A Personal Computer for Children of All Ages. Proceedings of the ACM Annual Conference - Volume 1. https://doi.org/10.1145/800193.1971922