Bẩm sinh hay nuôi dưỡng?
Chủ đề này nặng tính chính trị, rất khó tìm bài viết công bằng. Phần lớn ta chỉ đo được các chỉ số gián tiếp, nên cẩn thận phân biệt giữa cái đang được đo và cái đang được tuyên bố. Ví dụ, Ericsson et al (1993, tr. 364, 365) chỉ ra nhiều điểm không tương quan giữa bài kiểm tra năng lực và chuyên môn, nhưng đó hoàn toàn khác với việc chứng minh tính di truyền.
- Khả năng xuất chúng thường không thể dự đoán được bằng các bài kiểm tra năng lực chung
- Khả năng xuất chúng có thể tương quan với các đặc điểm tính cách (vốn có thể di truyền một phần)
- Các thuộc tính thể chất như chiều cao và mật độ cơ bắp có thể di truyền, nên năng lực thể thao phi thường ít nhất di truyền một phần.
- Khác biệt nhỏ có thể di truyền về năng lực có thể dẫn tới hiệu suất tự nhiên cao hơn từ nhỏ, kéo theo luyện tập nhiều hơn, tạo thành vòng xoáy tích cực (lập luận của Ericsson et al, 1993; luận điểm trung tâm trong Coyle, 2009).
Ericsson et al lập luận (1993, tr. 365): hiệu suất phi thường không khái quát hóa được, kiến thức và kỹ năng tích lũy mới là cốt lõi của chuyên môn, vậy nên năng lực phi thường không di truyền. Tôi không nghĩ vậy, vì đặc điểm di truyền có thể giúp người ta tích lũy kỹ năng không thể chuyển giao một cách hiệu quả hơn.
Liên quan: Growth mindset (Tư duy tăng trưởng)
H. Một lớp ngoại lệ quan trọng đối với quan sát chung rằng tài năng không thể giải thích bằng đặc điểm di truyền là gì?
Đ. Thể thao: chiều cao, phân bố loại sợi cơ và nhiều đặc điểm liên quan đều di truyền cao.
H. Các biến thể nhỏ di truyền về năng lực có thể được khuếch đại thành khác biệt lớn trong chuyên môn người trưởng thành ra sao?
Đ. Một đứa trẻ có thể làm tốt hơn ở việc gì đó mà không cần đào tạo nhờ đặc điểm di truyền, dẫn tới luyện tập nhiều hơn, và do đó chuyên môn cao hơn.
Tài liệu tham khảo (References)
Coyle, D. (2009). The Talent Code. Bantam Books.
Ericsson, K. A., Krampe, R. T., & Tesch-Römer, C. (1993). The role of deliberate practice in the acquisition of expert performance. Psychological Review, 100(3), 363. Ericsson và cộng sự - Vai trò của Luyện tập có chủ đích trong việc đạt được năng lực chuyên gia