Giả sử tôi viết Ghi chú thường xanh lên thẻ giấy thật. Tôi sẽ tự nhiên bày chúng ra bàn khi viết. Các ghi chú liên quan sẽ tụm thành cụm nhỏ hoặc xếp chồng lên nhau. Ghi chú nào bắt nguồn từ ghi chú khác sẽ nằm bên phải các ghi chú “gốc” hơn về mặt vật lý. Khi viết một ghi chú mới, tôi nhìn thấy tất cả các ghi chú cũ ngay bên cạnh. Đây là một dạng Tầm nhìn ngoại vi.
Ngược lại, Hệ thống viết ghi chú số xoay quanh trải nghiệm viết một ghi chú duy nhất. Các thao tác và cách hiển thị đều xoay quanh “ghi chú đang mở”, không phải các cấu trúc lớn hơn. Trong hệ thống số, tôi thường không thể đồng thời nhìn thấy ghi chú vừa viết xong, chứ đừng nói đến bốn ghi chú gần nhất. Hầu hết hệ thống gần như không hỗ trợ nhiều cửa sổ. Mà có hỗ trợ đi nữa thì việc sắp xếp chúng vào quan hệ không gian giống thẻ giấy cũng rất bất tiện. Thay vì tầm nhìn ngoại vi, tôi như đang đeo kính che mắt ngựa kèm găng tay dày.
Backlink là một dạng tầm nhìn ngoại vi yếu, có ích, nhưng chủ yếu là cách để thay đổi ghi chú đang mở, không phải công cụ hiệu quả để tạo nghĩa qua nhiều ghi chú. Liên kết ngược theo ngữ cảnh có ích hơn: trong danh sách kiểu đó, ít nhất có thể thấy đoạn trích của nhiều ghi chú cùng lúc. Nhưng nếu điều hướng qua các backlink trong lúc tạo nghĩa từ cấu trúc, tính bền vững của đối tượng sẽ mất. Liên quan: Khó điều hướng đến các “láng giềng” chưa được liên kết trong hệ thống ghi chú liên kết
Đọc lại một ghi chú sau một thời gian, tôi luôn có cảm giác bất an rằng nó là một phần của “tổng thể” nào đó mà mình không nhìn thấy được. Ở đây, cách làm mô tả trong Ghi chú thường xanh nên ở mức nguyên tử (atomic) lại quay ra chống lại tôi. Nếu làm việc với thẻ giấy, tôi sẽ rút một loạt ra bàn và sắp xếp lại. Việc xáo trộn các ghi chú giúp tôi hiểu cấu trúc. Phiên bản số tương đương cho việc này gần như không tồn tại.
Điều này gợi nhớ Finder “không gian” trong các bản Mac OS cũ. Mỗi thư mục mở ra một cửa sổ mới, vị trí và kích thước cửa sổ được lưu qua nhiều phiên. Một thư mục cụ thể luôn xuất hiện ở đúng vị trí cũ khi mở, nên có thể tự bố trí các sắp xếp tùy hứng và chúng tồn tại theo thời gian.